ყოველ შემოდგომაზე ბათუმთან ახლოს მდებარე ბორცვების თავზე მტაცებელი ფრინველების უზარმაზარი გუნდები გადაფრინდება: კრაზანაჭამიები, კაკაჩები, ძერები, ბოლობეჭედები, არწივები. სეზონის განმავლობაში აქ ასობით ათას, ზოგ წელს კი მილიონზე მეტ მტაცებელს ითვლიან. ეს მტაცებელი ფრინველების მიგრაციის მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი „ბოთლის ყელია", და სულ უფრო მეტი მოგზაური ჩამოდის აჭარაში სწორედ ამ სანახაობისთვის.
რატომ სწორედ ბათუმი
მტაცებელი ფრინველები გადაფრენისას ზღვაზე ხანგრძლივ ფრენას ერიდებიან — მათ ხმელეთის თავზე თბილი აღმავალი ჰაერის ნაკადები სჭირდებათ. შავ ზღვასა და მცირე კავკასიონს შორის, ბათუმთან, ვიწრო დერეფანი რჩება, რომლის გავლაც უწევთ ფრინველებს, რომლებიც ჩრდილოეთიდან (რუსეთიდან, ყაზახეთიდან და სხვა რეგიონებიდან) ასაზამთრებლად აფრიკასა და ახლო აღმოსავლეთში მიფრინავენ. ამიტომ ბათუმის თავზე ფრინველების უზარმაზარი რაოდენობა იყრის თავს.
აღრიცხვის პუნქტები
2008 წლიდან აქ მუშაობს მტაცებელი ფრინველების მიგრაციის მონიტორინგის საერთაშორისო პროექტი — Batumi Raptor Count. მოხალისეები და ორნითოლოგები მთელი მსოფლიოდან სეზონზე ყოველდღე ითვლიან ორი სადგურიდან:
- სახალვაშო — ბორცვი ბათუმის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, კარგი ხედით;
- შუამთა — ბორცვი სანაპიროსთან უფრო ახლოს.
ტურისტებს შეუძლიათ სადგურებზე მისვლა და დამკვირვებლებთან ერთად ყურება. ადგილზე ხშირად სტუმრებისთვის მცირე ინფრასტრუქტურაა, ახლომდებარე სოფლებში კი საოჯახო სასტუმროებია. მოგზაურობამდე პროექტის საიტზე სადგურების მუშაობისა და მონახულების წესების აქტუალური ინფორმაცია გადაამოწმეთ.
როდის წავიდეთ
შემოდგომის მიგრაციის ძირითადი სეზონი აგვისტოს შუა რიცხვებიდან ოქტომბრის შუა რიცხვებამდეა.
- აგვისტოს ბოლო — სექტემბრის დასაწყისი — კრაზანაჭამიების გადაფრენის პიკი: წარმატებულ დღეებში აღრიცხვის სადგურებზე ათიათასობით ფრინველი გადის.
- სექტემბრის შუა რიცხვები — ველის კაკაჩებისა და შავი ძერების მასობრივი გადაფრენა.
- სექტემბრის ბოლო — ოქტომბერი — მეტი არწივი (ველის არწივი, მცირე და დიდი მყივანი არწივები, ჩია არწივი), ასევე ბოლობეჭედები და შევარდნები.
დღის საუკეთესო დრო გვიანი დილიდან შუადღემდეა, როცა აღმავალი ნაკადები თბება. მოღრუბლულ და წვიმიან დღეებში ფრინველი ჩვეულებრივ ნაკლებია, ამინდის ცვლილების შემდეგ კი შეიძლება მასობრივი გადაფრენა იყოს.
რომელი სახეობები შეიძლება ვნახოთ
- ჩვეულებრივი კრაზანაჭამია — გადაფრენის ყველაზე მრავალრიცხოვანი სახეობა;
- ველის კაკაჩა (ჩვეულებრივი კაკაჩის ქვესახეობა);
- შავი ძერა;
- ბოლობეჭედები — ჭაობის, ველის, მდელოს, მინდვრის;
- არწივები — ველის არწივი, მცირე და დიდი მყივანი არწივები, ჩია არწივი, გველიჭამია;
- ქორები და შევარდნები — მიმინო, ქორი, კირკიტები, მარჯანი;
- ყარყატები და სხვა დიდი ფრინველები.
დამწყებებიც კი დამკვირვებლების დახმარებით სწრაფად ისწავლიან სილუეტების გარჩევას.
რა წავიღოთ
- ბინოკლი — მინიმუმ 8x ან 10x;
- ჭოგრიტი — შორეული ფრინველებისთვის (სურვილისამებრ);
- ფრინველების სარკვევი ან აპლიკაცია;
- თავსაბურავი და მზისგან დამცავი კრემი — ბორცვებზე ცხელა;
- წყალი და საჭმელი;
- საწვიმარი — აჭარაში ხშირად წვიმს;
- კომფორტული ფეხსაცმელი — ბორცვებზე ბილიკებით ასვლა.
როგორ მივიდეთ
სადგურები ბათუმიდან რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს. მისვლა შეიძლება ტაქსით ან ადგილობრივ გიდებთან ერთად. გზის ნაწილი შეიძლება სოფლის გზებით ფეხით გაიაროთ. ბევრი დამკვირვებელი სადგურების მახლობლად, სოფლების საოჯახო სასტუმროებში ცხოვრობს, რომ გზაზე დრო არ დაკარგოს.
ფრინველებზე ნადირობა და ბუნების დაცვა
ისტორიულად აჭარაში არსებობდა მიმინოს დაჭერის ტრადიცია მწყერზე სანადიროდ. გარდა ამისა, ადრე მიგრაციის გზებზე მტაცებლებს ხოცავდნენ. Batumi Raptor Count-ი და ადგილობრივი ორგანიზაციები მრავალი წელია მუშაობენ განათლებასა და ფრინველების დაცვაზე. სადგურების მონახულებით ტურისტები ეკოტურიზმს უჭერენ მხარს — ეს ადგილობრივ მოსახლეობას აჩვენებს, რომ ცოცხალი ფრინველები ეკონომიკისთვის ტროფეებზე ძვირფასია.
ფრინველებზე დაკვირვების სხვა ადგილები საქართველოში
- მდინარე ჭოროხის დელტა — ბათუმის სამხრეთით, თურქეთის საზღვართან. აქ ჩერდებიან წყლის ფრინველები, ჭვავები და წვრილი ბეღურასნაირები.
- კოლხეთის ეროვნული პარკი — ჭაობიანი ტერიტორიები ფოთთან, პალიასტომის ტბა, წყლის ფრინველებისთვის მნიშვნელოვანი ადგილი.
- ჯავახეთის ტბები — ფარავანი, მადათაფა, ხანჩალი, ბუღდაშენი და სხვა მაღალმთიანი ტბები. გაზაფხულსა და ზაფხულში იქ თოლიები, თევზიყლაპიები და სხვა სახეობები ბუდობენ, გვხვდება ვარხვები და წეროები.
- ყაზბეგი — მთის სახეობები: ბატკანძერი, ორბი, კავკასიური როჭო, კავკასიური შურთხი.
- ვაშლოვანი — ნახევრადუდაბნოს ლანდშაფტები კახეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთით სამხრეთული სახეობებით.
როგორ შევუთავსოთ დასვენებას
მიგრაციის სეზონი ბათუმის საკურორტო სეზონის დასასრულს ემთხვევა — სექტემბრის დასაწყისში ზღვა ჯერ კიდევ თბილია. გეგმა შეიძლება ასე გამოიყურებოდეს:
- დილა — დღე: დაკვირვება სადგურზე;
- საღამო: ბათუმის სანაპირო, აჭარული ხაჭაპური, მზის ჩასვლა ზღვაზე;
- თავისუფალი დღე: ბოტანიკური ბაღი, გონიოს ციხე, მთიანი აჭარა ჩანჩქერებითა და თაღოვანი ხიდებით.
მოკლედ
მტაცებელი ფრინველების შემოდგომის გადაფრენა ბათუმის თავზე კავკასიის ერთ-ერთი უდიდესი ბუნებრივი სანახაობაა. ჩამოდით აგვისტოს შუა რიცხვებიდან ოქტომბრის შუა რიცხვებამდე, ადით სახალვაშოს ან შუამთის სადგურებზე, წაიღეთ ბინოკლი და მოთმინება — და დაინახავთ, როგორ დაფრენენ თქვენს თავზე ათასობით კრაზანაჭამია, კაკაჩა, ძერა და არწივი. დაკვირვებებს შორის კი დატკბით ზღვით, აჭარული სამზარეულოთი და ბათუმის სტუმართმოყვარეობით.
