საქართველოს თითქმის ყველა მარშრუტი ტაძრებსა და მონასტრებზე გადის: მცხეთა, გერგეტი, ბოდბე, ჯვარი, გელათი, ალავერდი და ასობით სოფლის ეკლესია. ქართველების უმეტესობისთვის ეს მუზეუმები კი არა, ცოცხალი სიწმინდეებია, სადაც ლოცულობენ, ბავშვებს ნათლავენ, ჯვარს იწერენ და ახლობლებისთვის სანთლებს ანთებენ. ამიტომ ქცევის მარტივი წესების ცოდნა დაგეხმარებათ თავი თავდაჯერებულად იგრძნოთ და ადგილობრივი კულტურისადმი პატივისცემა გამოხატოთ.
ცოტა რამ რელიგიაზე საქართველოში
საქართველომ ქრისტიანობა მეოთხე საუკუნის დასაწყისში მიიღო — მსოფლიოში ერთ-ერთი პირველი ქვეყანა, სადაც ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადდა. ქართველების უმეტესობა საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მრევლია. რწმენა აქ მჭიდროდ არის დაკავშირებული ეროვნულ იდენტობასთან, ისტორიასა და ყოველდღიურ ცხოვრებასთან. ხშირად ნახავთ, როგორ იწერენ ადამიანები პირჯვარს ეკლესიის გვერდით გავლისას — საჭესთან ან მარშრუტკაშიც კი.
ჩაცმის წესები
ქალებისთვის
- თავი დაფარული თავსაფრით ან შარფით.
- ქვედაბოლო მუხლს ქვემოთ (შარვალი ზოგ ტაძარში დასაშვებია, მაგრამ მონასტრებში ჯობია ქვედაბოლო).
- მხრები დაფარული, ღრმა დეკოლტეს გარეშე.
მამაკაცებისთვის
- გრძელი შარვალი — შორტები არ გამოდგება.
- თავსაბურავის გარეშე ტაძარში.
- მხრები დაფარული — უსახელოო მაისურების გარეშე.
რა ვქნათ, თუ არ მოვემზადეთ: ბევრ პოპულარულ ტაძარსა და მონასტერში შესასვლელთან თავსაფრები და მოსასხამი ქვედაბოლოები დევს, რომელთა აღება უფასოდ ან სიმბოლური შესაწირით შეიძლება. მაგრამ ჯობია თან იქონიოთ მსუბუქი შარფი და გრძელი ტანსაცმელი.
სანთლები
სანთლები შესასვლელთან ან საეკლესიო მაღაზიაში იყიდება. ჩვეულებრივ მათ ანთებენ:
- ხატების წინ — ჯანმრთელობისთვის, თხოვნით ან მადლიერებით;
- ცალკე სასანთლეზე — გარდაცვლილთა მოსახსენიებლად (ხშირად ოთხკუთხაა და გვერდით დგას).
თუ არ ხართ დარწმუნებული, სად დადგათ, უბრალოდ შეხედეთ, როგორ აკეთებენ ადგილობრივები, ან იკითხეთ. სანთელს უკვე ანთებული სანთლიდან ანთებენ.
ფოტოები
- გარედან ტაძრების გადაღება თითქმის ყოველთვის შეიძლება.
- შიგნით — წესები სხვადასხვაა. ზოგ ტაძარში ციმციმის გარეშე ფოტო დაშვებულია, ზოგში სრულად აკრძალულია. ეძებეთ წარწერები ან იკითხეთ.
- მსახურების დროს ნუ გადაიღებთ ფოტოს ან ვიდეოს.
- ბერებსა და მლოცველებს ნებართვის გარეშე ნუ გადაიღებთ.
როგორ მოვიქცეთ შიგნით
- ილაპარაკეთ ჩუმად ან დადუმდით.
- გამორთეთ ხმა ტელეფონზე.
- ნუ დადგებით დიდხანს ზურგით საკურთხევლისკენ, თუ ახლოს დგახართ.
- ნუ შეხვალთ კანკელს იქით, საკურთხეველში — იქ მხოლოდ სასულიერო პირები შედიან.
- ნუ ჩაიყოფთ ხელებს ჯიბეებში და ნუ დაჯდებით საკურთხევლის საფეხურებზე.
- თუ ტაძარში მსახურება მიმდინარეობს, გვერდზე დადექით, მლოცველებს შორის ნუ გაივლით.
- ხატებსა და სიწმინდეებს აუცილებლობის გარეშე ნუ შეეხებით. ადგილობრივები შეიძლება ხატებს ემთხვეოდნენ — ეს მათი ლოცვის ნაწილია.
მსახურება
საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიაში მსახურება ფეხზე დგომით მიმდინარეობს — ტაძრებში სკამები ჩვეულებრივ არ არის ან ძალიან ცოტაა. ლიტურგია ქართულ ენაზე მიმდინარეობს და ცნობილი მრავალხმიანი გალობით არის თანხლებული. თუნდაც მორწმუნე არ იყოთ, მსახურების 10–15 წუთით მოსმენა ძლიერი შთაბეჭდილებაა.
ყველაზე ლამაზი მსახურებებია კვირა დილით და დიდ დღესასწაულებზე, განსაკუთრებით აღდგომასა და შობაზე (7 იანვარი).
წმინდა ნინოს ჯვარი
აუცილებლად ნახავთ უჩვეულო ჯვარს ჩამოშვებული ჰორიზონტალური მკლავებით. ეს წმინდა ნინოს ჯვარია, გადმოცემით, ვაზისგან გაკეთებული და მისივე თმით შეკრული. წმინდა ნინომ საქართველოში ქრისტიანობა შემოიტანა და მისი ჯვარი ქვეყნის ერთ-ერთი მთავარი სიმბოლოა. მინიატურულ ასლებს საეკლესიო მაღაზიებში ყიდიან — კარგი სუვენირია.
მონასტრები
- ზოგ მამათა მონასტერში ქალების შესვლა შეზღუდულია — ადევნეთ თვალი წარწერებს.
- მონასტრები სიჩუმის ადგილებია. ნუ იხმაურებთ და ტერიტორიაზე პიკნიკს ნუ მოაწყობთ.
- სამონასტრო მაღაზიებში შეგიძლიათ იყიდოთ ხატები, სანთლები, თაფლი, ღვინო ან ბერების მიერ დამზადებული ბალახის ჩაი. ყიდვა მონასტრის მხარდაჭერის კარგი გზაა.
შესაწირი
ტაძრებში შესვლა თითქმის ყოველთვის უფასოა. თუ მადლობის გადახდა გინდათ, შესაწირი ყუთში ჩადეთ ან სანთლები იყიდეთ. ფულს არავინ მოგთხოვთ.
დღესასწაულები
დიდ დღესასწაულებზე ტაძრები სავსეა, ზოგ ადგილას კი ლიტანიობა და ბაზრობები იმართება. ყველაზე მნიშვნელოვანთა შორისაა:
- შობა — 7 იანვარი;
- ნათლისღება — 19 იანვარი;
- აღდგომა — თარიღი ყოველწლიურად იცვლება;
- მცხეთობა / სვეტიცხოვლობა — 14 ოქტომბერი;
- გიორგობა — 23 ნოემბერი (და გაზაფხულზე — 6 მაისი).
დამოკიდებულება ტურისტებისადმი
ქართველები სტუმართმოყვარეები არიან და ჩვეულებრივ უხარიათ, როცა უცხოელები მათი რწმენით ინტერესდებიან. თუ მოკრძალებულად და პატივისცემით მოიქცევით, შეიძლება დღესასწაულზეც კი დაგპატიჟონ, გაგიმასპინძლდნენ ან ტაძრის ისტორია მოგიყვნენ. არცოდნით დაშვებულ მცირე შეცდომებს ჩვეულებრივ პატიობენ — მთავარია გულწრფელი პატივისცემა.
მოკლედ
წაიღეთ თავსაფარი და გრძელი ტანსაცმელი, ილაპარაკეთ ჩუმად, გადაღებაზე ნებართვა ითხოვეთ, ნუ შეხვალთ კანკელს იქით და მსახურებას ნუ გადაიღებთ. მაშინ საქართველოს ტაძრები თქვენთვის არა მხოლოდ არქიტექტურულ შედევრებად, არამედ რწმენის ცოცხალ ადგილებად გაიხსნება, სადაც ისტორია ყოველდღე გრძელდება.
