საქართველოს უკეთ გასაგებად სასარგებლოა, ცოტა ქართული ლიტერატურა მაინც წაიკითხოთ. აქ პოეზია ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილია: კლასიკოსების სტრიქონებს სადღეგრძელოებში ციტირებენ, პოეტების სახელებს ქუჩებსა და თეატრებს არქმევენ, ქვეყნის მთავარი პოემა კი საუკუნეების განმავლობაში ყველა ოჯახში ინახება. ეს სტატია განსაკუთრებით უცხოელი სტუმრებისთვისაა, მაგრამ ქართველ მკითხველსაც შეახსენებს ცნობილ სახელებსა და ადგილებს. გიამბობთ მთავარ ავტორებზე და იმაზე, სად ვიგრძნოთ ლიტერატურული თბილისი.
„ვეფხისტყაოსანი"
„ვეფხისტყაოსანი" ქართული ლიტერატურის მთავარი ნაწარმოებია. ის პოეტმა შოთა რუსთაველმა დაწერა XII–XIII საუკუნეების მიჯნაზე, თამარ მეფის ეპოქაში, რომელსაც პოემა მიეძღვნა.
რაზეა პოემა
ეს არის ეპიკური პოემა სიყვარულზე, მეგობრობაზე, ერთგულებასა და კეთილშობილებაზე. სიუჟეტის ცენტრშია:
- ავთანდილი — რაინდი, რომელსაც თინათინი უყვარს;
- ტარიელი — იდუმალი ვეფხისტყაოსანი რაინდი, რომელიც თავის სატრფოს — ნესტან-დარეჯანს დასტირის;
- გატაცებული ნესტანის ძებნა და განსაცდელი, რომელსაც გმირები გადიან.
პოემა რაინდულ მეგობრობას, სიმამაცეს, გულუხვობასა და ქალისადმი პატივისცემას განადიდებს. პოემის ერთ-ერთ ცნობილ აზრს — რომ ლეკვი ლომისა სწორია, ძუ იყოს თუნდა ხვადია — ხშირად თამარ მეფის მმართველობასთან დაკავშირებით იხსენებენ.
ფორმა
პოემა შაირითაა დაწერილი — ოთხსტრიქონიანი სტროფებით, სადაც თითოეული სტრიქონი 16 მარცვლისგან შედგება, ოთხივე სტრიქონი კი ერთმანეთს ერითმება. პოემაში ათას ხუთასზე მეტი სტროფია.
მნიშვნელობა
- ტრადიციით პოემის ეგზემპლარს პატარძალს მზითევში ატანდნენ.
- ბევრმა ქართველმა ათობით სტროფი ზეპირად იცის.
- პოემა მსოფლიოს მრავალ ენაზეა თარგმნილი.
- რუსთაველის სახელს ატარებს თბილისის მთავარი გამზირი, თეატრი, ჯილდოები და ბევრი სხვა.
ილია ჭავჭავაძე
ილია ჭავჭავაძე (1837–1907) — მწერალი, პოეტი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე, მეცხრამეტე საუკუნის ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა. მას „საქართველოს უგვირგვინო მეფეს" უწოდებენ. საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ ის წმინდა ილია მართლად შერაცხა.
რა წავიკითხოთ: მოთხრობები და ლექსები ქართველი გლეხობისა და თავადაზნაურობის ცხოვრებაზე, პუბლიცისტიკა.
აკაკი წერეთელი
აკაკი წერეთელი (1840–1915) — პოეტი, მრავალი ლირიკული და პატრიოტული ლექსის ავტორი. მისი ლექსი „სულიკო" ცნობილი სიმღერის საფუძველი გახდა, რომელიც საქართველოს ფარგლებს გარეთაც კარგად იციან.
ვაჟა-ფშაველა
ვაჟა-ფშაველა (1861–1915) — პოეტი მთიანი რეგიონიდან — ფშავიდან. მისი პოემები — „ალუდა ქეთელაური", „სტუმარ-მასპინძელი", „გველის მჭამელი" — მთიელების ცხოვრებაზე, მათ ღირსების, სტუმართმოყვარეობის კანონებსა და ადამიანისა და ბუნების ურთიერთობაზე მოგვითხრობს. თუ ხევსურეთში, ფშავსა თუ თუშეთში მიემგზავრებით, ვაჟა-ფშაველა საუკეთესო ლიტერატურული გზამკვლევია.
გალაკტიონ ტაბიძე
გალაკტიონ ტაბიძე (1891–1959) — მეოცე საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი ქართველი პოეტი, სიმბოლიზმისა და მუსიკალური ლირიკის ოსტატი. მისი ლექსები რთული, სახოვანი და მუსიკით სავსეა.
ნოდარ დუმბაძე
ნოდარ დუმბაძე (1928–1984) — პროზაიკოსი, რომლის რომანები და მოთხრობები იუმორით, სითბოთი და სევდით არის სავსე: „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი", „მე ვხედავ მზეს", „თეთრი ბაირაღები", „მარადისობის კანონი". მკითხველებს ის განსაკუთრებით უყვართ ადამიანურობისა და მსუბუქი სტილის გამო.
ოთარ ჭილაძე
ოთარ ჭილაძე (1933–2009) — პოეტი და რომანისტი, ღრმა ფილოსოფიური რომანების ავტორი, მაგალითად „გზაზე ერთი კაცი მიდიოდა", სადაც მითი და თანამედროვეობა ერთმანეთს ერწყმის.
თანამედროვე ლიტერატურა
ქართული ლიტერატურა დღესაც აქტიურად ვითარდება. ბევრი თანამედროვე ავტორი ინგლისურ, გერმანულ და სხვა ენებზეა თარგმნილი. 2018 წელს საქართველო ფრანკფურტის წიგნის ბაზრობის საპატიო სტუმარი იყო, რამაც ახალ თარგმანებს ბიძგი მისცა.
თბილისის ლიტერატურული ადგილები
- რუსთაველის გამზირი — ქალაქის მთავარი ქუჩა, პოეტის სახელობის, რუსთაველის ქანდაკებით.
- მთაწმინდის პანთეონი — აქ ბევრი მწერალი და პოეტია დაკრძალული, მათ შორის ილია ჭავჭავაძე, აკაკი წერეთელი, ვაჟა-ფშაველა და გალაკტიონ ტაბიძე. პანთეონიდან ქალაქის ხედი იშლება.
- მწერალთა სახლი (სარაჯიშვილის სასახლე) სოლოლაკში — ლიტერატურული ცენტრი გამოფენებითა და საღამოებით.
- ლიტერატურის მუზეუმი — ხელნაწერები, ფოტოები და ქართველ მწერლებთან დაკავშირებული ნივთები.
- ბუკინისტური და წიგნის მაღაზიები — აქ შეიძლება „ვეფხისტყაოსნის" ილუსტრირებული გამოცემების პოვნა.
რა წავიკითხოთ მოგზაურობამდე
- „ვეფხისტყაოსანი" — თუნდაც ფრაგმენტები კარგ თარგმანში.
- ვაჟა-ფშაველა — თუ მთაში მიდიხართ.
- ნოდარ დუმბაძე — ქართულ ხასიათსა და იუმორთან თბილი გაცნობისთვის.
- ილია ჭავჭავაძე — მეცხრამეტე საუკუნისა და ეროვნული აღორძინების გასაგებად.
- ქართული პოეზიის კრებულები თარგმანებში.
საჩუქარი საქართველოდან
„ვეფხისტყაოსნის" ილუსტრირებული გამოცემა საქართველოდან ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი და მნიშვნელოვანი საჩუქარია. ეძებეთ სასაჩუქრე გამოცემები მინიატურებით ან ქართველი მხატვრების ილუსტრაციებით.
მოკლედ
ქართული ლიტერატურა უპირველეს ყოვლისა შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანია" — პოემა სიყვარულზე, მეგობრობასა და ერთგულებაზე, რომელიც ყველა ოჯახში ინახება. ასევე — ილია ჭავჭავაძე, აკაკი წერეთელი „სულიკოთი", ვაჟა-ფშაველა მთიელებზე დაწერილი პოემებით, გალაკტიონ ტაბიძე, ნოდარ დუმბაძე და ოთარ ჭილაძე. გაისეირნეთ რუსთაველის გამზირზე, ადით მთაწმინდის პანთეონში და გზაში კარგი წიგნი წაიღეთ — საქართველო უფრო ღრმად გაგეხსნებათ.
