საქართველოში მოგზაურობისას ისტორიას ყოველ ნაბიჯზე ხვდებით: კლდეებზე აღმართული ციხეები, მეექვსე საუკუნის ტაძრები, გამოქვაბულთა ქალაქები, მეფეთა ძეგლები მოედნებზე. რომ ეს ყველაფერი ერთიან სურათად აეწყოს, სასარგებლოა მთავარი ეტაპების ცოდნა. შევკრიბეთ მოკლე ქრონოლოგია — პირველი ადამიანებიდან დღემდე — და მივუთითეთ, სად შეიძლება თითოეული ეპოქის „საკუთარი თვალით ნახვა".

უძველესი დრო

  • დაახლოებით 1,8 მილიონი წლის წინ. დმანისში (სამხრეთ საქართველო) აღმოაჩინეს აფრიკის ფარგლებს გარეთ ერთ-ერთი უძველესი ადამიანების ნაშთები. დღეს იქ მუზეუმ-ნაკრძალი მუშაობს.
  • დაახლოებით 8000 წლის წინ. საქართველოს ტერიტორიაზე, შულავერ-შომუთეფეს კულტურის ნეოლითურ დასახლებებში, მეღვინეობის მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი კვალი აღმოაჩინეს — კერამიკული ჭურჭელი ღვინის ნაშთებით. აქედან მომდინარეობს ქართველების ამაყი „ღვინის სამშობლო".

სად ვნახოთ: დმანისი, საქართველოს ეროვნული მუზეუმი თბილისში.

კოლხეთი და იბერია

ანტიკურ ხანაში საქართველოს ტერიტორიაზე ორი დიდი სამეფო არსებობდა:

  • კოლხეთი — დასავლეთით, შავ ზღვასთან. ბერძნული მითის მიხედვით, სწორედ აქ მოცურავდნენ არგონავტები ოქროს საწმისისთვის. კოლხეთი ოქროთი და ნაყოფიერი მიწებით იყო განთქმული.
  • იბერია (ქართლი) — აღმოსავლეთით, დედაქალაქით მცხეთაში.

სად ვნახოთ: ვანის მუზეუმი (კოლხეთის არქეოლოგიური აღმოჩენები), მცხეთა, არმაზი.

ქრისტიანობის მიღება

მეოთხე საუკუნის დასაწყისში, გადმოცემით, კაბადოკიელი წმინდა ნინო მცხეთაში ქადაგებდა და ქრისტიანობაზე მოაქცია დედოფალი ნანა და მეფე მირიან III. დაახლოებით 330-იან წლებში ქრისტიანობა იბერიის სახელმწიფო რელიგიად იქცა. მას შემდეგ რწმენა ქართული იდენტობის ნაწილი გახდა.

სად ვნახოთ: მცხეთა — სვეტიცხოველი და ჯვარი; ბოდბის მონასტერი კახეთში, სადაც წმინდა ნინოა დაკრძალული.

ვახტანგ გორგასალი და თბილისი

მეხუთე საუკუნეში მეფე ვახტანგ გორგასალმა იბერია გააძლიერა და, ლეგენდის თანახმად, თბილისი დააარსა. გადმოცემით, ნადირობისას დაჭრილი ფრინველი ცხელ წყაროში ჩავარდა და მოიხარშა — ასე აღმოაჩინა მეფემ თბილი გოგირდის წყლები და გადაწყვიტა, აქ ქალაქი აეშენებინა. სახელი სიტყვა „თბილიდან" მოდის. მოგვიანებით დედაქალაქი მცხეთიდან თბილისში გადაიტანეს.

სად ვნახოთ: გორგასლის ძეგლი მეტეხთან, აბანოთუბნის გოგირდის აბანოები.

არაბები და ქვეყნის გაერთიანება

მეშვიდე-მეათე საუკუნეებში თბილისი არაბების ხელში იყო (თბილისის საამირო), ქვეყანა კი დაქუცმაცებული. მეთერთმეტე საუკუნის დასაწყისში ბაგრატიონთა დინასტიის წარმომადგენელმა ბაგრატ III-მ ქართული მიწების უმეტესობა ერთიან სამეფოდ გააერთიანა.

სად ვნახოთ: ბაგრატის ტაძარი ქუთაისში.

ოქროს ხანა: დავით აღმაშენებელი და თამარ მეფე

  • დავით IV აღმაშენებელმა (1089–1125) ჯარისა და ეკლესიის რეფორმები გაატარა, 1121 წელს სახელგანთქმულ დიდგორის ბრძოლაში გაიმარჯვა და თბილისი დაიბრუნა, რომელიც დედაქალაქად აქცია. დააარსა გელათის აკადემია — მეცნიერებისა და განათლების ცენტრი.
  • თამარ მეფე (მეფობდა 1184–1213 წლებში) — უმაღლესი აღმავლობის ეპოქა. საქართველო რეგიონის ერთ-ერთი უძლიერესი სახელმწიფო იყო, ყვაოდა ხუროთმოძღვრება, ლიტერატურა და ხელოვნება. ამ დროს შოთა რუსთაველმა დაწერა პოემა „ვეფხისტყაოსანი" — ქართული ლიტერატურის მთავარი ნაწარმოები.

სად ვნახოთ: გელათი (იუნესკო) — იქ დავით აღმაშენებელია დაკრძალული; ვარძია — თამარის ეპოქის კლდეში ნაკვეთი მონასტერი; რუსთაველის გამზირი თბილისში.

შემოსევები და დაქუცმაცება

მეცამეტე საუკუნიდან საქართველოს მონღოლები აოხრებდნენ, მეთოთხმეტე საუკუნის ბოლოს კი — თემურ-ლენგის ლაშქარი. ერთიანი სამეფო ქართლის, კახეთისა და იმერეთის სამეფოებად და რამდენიმე სამთავროდ დაიშალა. მომდევნო საუკუნეებში ქვეყანა ორ იმპერიას — სპარსეთსა და ოსმალეთს შორის აღმოჩნდა, რომლებიც კავკასიაზე გავლენისთვის იბრძოდნენ.

სად ვნახოთ: ანანურის ციხე, ნარიყალა, სვანეთისა და ხევსურეთის საბრძოლო კოშკები.

ერეკლე II და რუსეთის იმპერია

ქართლ-კახეთის მეფე ერეკლე II-მ 1783 წელს რუსეთთან გეორგიევსკის ტრაქტატი გააფორმა მფარველობის შესახებ. 1795 წელს სპარსეთის შაჰმა აღა-მაჰმად-ხანმა კრწანისის ბრძოლის შემდეგ თბილისი გაანადგურა. 1801 წელს ქართლ-კახეთის სამეფო რუსეთის იმპერიამ შეიერთა, მოგვიანებით კი — დასავლეთ საქართველოს მიწებიც.

მეცხრამეტე საუკუნეში თბილისში (მაშინდელ ტფილისში) შენდებოდა თეატრები, გამზირები და სასახლეები, რომელთაგან ბევრს სოლოლაკსა და რუსთაველის გამზირზე ნახავთ.

სად ვნახოთ: თელავი (ერეკლე II-ის სასახლე), ძველი თბილისი, სოლოლაკი.

დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921)

1918 წლის 26 მაისს გამოცხადდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა. მისი დამოუკიდებლობა ხანმოკლე აღმოჩნდა: 1921 წელს ქვეყანაში წითელი არმია შემოვიდა და საქართველო საბჭოთა კავშირის ნაწილი გახდა. 26 მაისი დღეს დამოუკიდებლობის დღეა.

საბჭოთა პერიოდი

საქართველო საბჭოთა რესპუბლიკა იყო. ამ პერიოდში შენდებოდა ქარხნები, კურორტები (ბორჯომი, წყალტუბო, გაგრა), ვითარდებოდა მეღვინეობა. ნახავთ ბევრ საბჭოთა არქიტექტურას: მოდერნისტული შენობებიდან წყალტუბოს სანატორიუმებამდე. 1989 წლის 9 აპრილს თბილისში დამოუკიდებლობის მოთხოვნით გამართული მშვიდობიანი აქცია დაარბიეს — ეს თარიღი თავისუფლებისთვის ბრძოლის სიმბოლოდ იქცა.

სად ვნახოთ: წყალტუბო, ყოფილი საავტომობილო გზების სამინისტროს შენობა თბილისში, საბჭოთა ოკუპაციის მუზეუმი ეროვნულ მუზეუმში.

დამოუკიდებლობის აღდგენა

1991 წლის 9 აპრილს საქართველომ დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტი მიიღო. ოთხმოცდაათიანი წლები ძალიან მძიმე იყო: ეკონომიკური კრიზისი, შიდა დაპირისპირება და ომები აფხაზეთსა და ცხინვალის რეგიონში (სამხრეთ ოსეთი), რომლებიც დღესაც თბილისის კონტროლის მიღმაა.

2003 წელს მოხდა „ვარდების რევოლუცია", რის შემდეგაც რეფორმები დაიწყო. 2008 წლის აგვისტოში რუსეთთან ომი მოხდა. მომდევნო წლებში საქართველომ ხელი მოაწერა ევროკავშირთან ასოცირების შეთანხმებას (2014), მიიღო უვიზო მიმოსვლა შენგენის ზონასთან (2017) და ევროკავშირის წევრობის კანდიდატის სტატუსი (2023 წლის დეკემბერი). ქვეყნის პოლიტიკური ცხოვრება აქტიური რჩება — მოგზაურობამდე ადევნეთ თვალი ახალ ამბებს.

ქრონოლოგია ერთ სტრიქონში

დმანისი → მეღვინეობა → კოლხეთი და იბერია → ქრისტიანობა (IV ს.) → თბილისი (V ს.) → გაერთიანება (XI ს.) → დავით აღმაშენებელი და თამარი (XII ს.) → მონღოლები და თემური → დაქუცმაცება → რუსეთის იმპერია (1801) → რესპუბლიკა (1918) → სსრკ (1921) → დამოუკიდებლობა (1991).

როგორ გამოვიყენოთ ეს მოგზაურობაში

  • დაიწყეთ საქართველოს ეროვნული მუზეუმით — ის საერთო სურათს გაძლევთ.
  • ეწვიეთ მცხეთას — ქართული ქრისტიანობის აკვანს.
  • იმერეთში მოინახულეთ გელათი და ბაგრატის ტაძარი — გაერთიანებისა და ოქროს ხანის ეპოქა.
  • სამცხე-ჯავახეთში — ვარძია, თამარ მეფის მონასტერი.
  • გაისეირნეთ სოლოლაკში — მეცხრამეტე საუკუნის ტფილისი.

მოკლედ

საქართველოს ისტორია იმპერიების გზაჯვარედინზე გადარჩენისა და კულტურული აყვავების ათასწლეულებია: უძველესი ადამიანები და ღვინო, ოქროს საწმისი, ადრეული ქრისტიანობა, დავით აღმაშენებლისა და თამარ მეფის ოქროს ხანა, შემოსევების საუკუნეები, რუსეთის იმპერია, 1918 წლის ხანმოკლე რესპუბლიკა, საბჭოთა პერიოდი და ახალი დამოუკიდებლობა. ამ ეტაპების ცოდნით საქართველოს ციხეებს, ტაძრებსა და ქუჩებს სულ სხვა თვალით შეხედავთ.