საქართველოში პური მხოლოდ გარნირი არ არის. მის გარეშე არცერთი სუფრა არ იწყება, მას ხელით ტეხენ, სოუსებში აწობენ, ყველსა და მწვანილს ახვევენ. და მას განსაკუთრებულად აცხობენ: მიწაში ჩაფლულ მრგვალ თიხის ღუმელებში. თონის საცხობიდან ახალი პურის სუნი თბილისის ერთ-ერთი პირველი შთაბეჭდილებაა.
შოთი — თონის პური
შოთი, ანუ დედას პური, ყველაზე გავრცელებული ქართული პურია. მას თონეში აცხობენ — ღრმა, მრგვალ, თიხის ან აგურის ღუმელში, რომელსაც შეშით ახურებენ. მეპურე ცომს პირდაპირ ღუმელის ცხელ კედელზე აკრავს, რამდენიმე წუთში კი გრძელი კაუჭით იღებს.
შოთს წაგრძელებული ნავის ფორმა აქვს წამახვილებული ბოლოებით. ქერქი ხრაშუნაა, გული ჰაეროვანი და ოდნავ ნოტიო. საუკეთესოა ცხელი, პირდაპირ თონიდან.
სად ვიყიდოთ: თბილისის თითქმის ყველა უბანში არის პატარა თონე, ხშირად ნახევრადსარდაფში, ტროტუარის დონეზე ფანჯრით. ეძებეთ ადგილობრივების რიგი დილით და საღამოს. პური დაახლოებით 1–1,5 ლარი ღირს.
მრგვალი პური
მრგვალი პური იმავე თონეში ცხვება, ზოგჯერ შუაში ნახატით. შოთზე მკვრივია და დიდხანს რჩება ახალი.
სოფლის პური
კახეთსა და სოფლებში დიდ, მრგვალ სოფლის პურს ეზოს თონეებში აცხობენ, ზოგჯერ ზემოდან თითის ანაბეჭდებით. თუ სასტუმრო სახლში დარჩებით, დიასახლისი ვახშმისთვის თითქმის აუცილებლად გამოაცხობს.
ლავაში
თხელ ლავაშსაც თონეში აცხობენ და მასში მწვადს, ყველსა და მწვანილს ახვევენ, განსაკუთრებით კახეთსა და სამხრეთში.
მჭადი
მჭადი სიმინდის ფქვილის, წყლისა და მარილის მკვრივი ქადებია. დასავლეთ საქართველოში სიმინდი საუკუნეების განმავლობაში ხორბალს ცვლიდა, ამიტომ მჭადი აქ ყოველდღიური პურია. ტაფაზე ან კეცზე აცხობენ და ლობიოსთან, ყველთან, მწვანილთან და ცხარე მეგრულ კერძებთან ერთად მიირთმევენ.
მჭადში ნუ აგერევათ ღომი — ეს პური კი არა, სიმინდის ფაფაა, რომელსაც სამეგრელოში პურის ნაცვლად ჭამენ.
ლობიანი
ლობიანი მრგვალი ლავაშია მოხარშული ლობიოს სანელებლებიანი პიურეთი. იმერულ ხაჭაპურს ჰგავს, ოღონდ ყველის ნაცვლად ლობიოთი. ნოყიერი და იაფი საჭმელია საუზმისა და მარხვის დღეებისთვის. ყველაზე ცნობილია რაჭული ლობიანი შებოლილი ლორის ნაჭრებით.
ხაჭაპურიც პურია
ფორმალურად ხაჭაპური „ყველიანი პურია" და ქართველები მას პურის ტრადიციის ნაწილად მიიჩნევენ. ფენოვანი, იმერული, მეგრული და აჭარული სხვადასხვა კუთხეს ეკუთვნის.
ნაზუქი
ნაზუქი დარიჩინით, ქიშმიშითა და სანელებლებით გამომცხვარი ტკბილი პურია სურამიდან. თბილისი–ქუთაისის მაგისტრალზე, სურამთან, ათობით ნაზუქის ჯიხურია, ცხელი ტკბილი პურისთვის გაჩერება კი ტრადიციად იქცა.
სააღდგომო პური
აღდგომაზე ქართველები პასკას — ქიშმიშიან ტკბილ საფუვრიან პურს აცხობენ და კვერცხს წითლად ღებავენ. დღესასწაულებზე საცხობები სავსეა.
პურის ტრადიციები
- პურს ხელით ტეხენ. შოთის სუფრაზე დანით ჭრა მიღებული არ არის.
- პურს არ აგდებენ. ძველ პურს ცხოველებს აძლევენ ან აშრობენ.
- თონე ყველა ეზოში. სოფლად ბევრ ოჯახს საკუთარი თონე აქვს.
- ახალი პური ყოველდღე. ქართველები პურს თითქმის ყოველდღე ყიდულობენ.
გამოაცხვეთ თავად
ზოგ საცხობსა და სასტუმრო სახლში თავადაც შეგიძლიათ თონეში პური გამოაცხოთ. ეს იმაზე რთულია, ვიდრე ჩანს: ცომი ცხელ კედელზე სწრაფად უნდა მიაკრათ და არ დაიწვათ. შესანიშნავი გართობაა ოჯახებისთვის.
რას ვჭამოთ პურთან
- ახალი სულგუნი ან იმერული ყველი;
- მწვანილი — ქინძი, ტარხუნა, რეჰანი;
- პომიდორი და კიტრი;
- ტყემალი ან აჯიკა;
- საუზმეზე მაწონი თაფლით.
მარტივი საუზმე ცხელი შოთით, ყველით, პომიდვრითა და მწვანილით საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე გემრიელია და თითქმის არაფერი ღირს.
როგორ შევინახოთ ქართული პური
შოთი ყველაზე გემრიელი პირველ რამდენიმე საათშია. მეორე დღისთვის ქაღალდის პარკში შეინახეთ და არა პლასტმასაში — ასე ქერქი ნაკლებად დარბილდება. გამხმარი პური ღუმელში ორიოდე წუთით გააცხელეთ ან ტაფაზე შეწვით და ყველთან ერთად მიირთვით. ქართულ ოჯახებში ძველი პურისგან ხშირად ამზადებენ კვერცხში ამოვლებულ შემწვარ პურს საუზმისთვის.
პური და სუფრა
სუფრაზე პური ყოველთვის ცენტრშია და მას ყველა იღებს. ერთი დიდი შოთი ჩვეულებრივ ორ-სამ ადამიანს ჰყოფნის. თუ დიდ სუფრას შლით, პური წინასწარ იყიდეთ რამდენიმე თონეში — საღამოს პოპულარულ საცხობებში ის შეიძლება ამოიწუროს.
მოკლედ
შედით თბილისის სარდაფის თონეში და იყიდეთ ცხელი შოთი — ეს აუცილებელია. გასინჯეთ მჭადი ლობიოსთან, რაჭული ლობიანი და ნაზუქი ქუთაისისკენ მიმავალ გზაზე. ხოლო თუ სოფლის სახლში დაგპატიჟებენ, ნახეთ, როგორ აცხობს დიასახლისი პურს ეზოს თონეში.
