მცხეთა თბილისიდან 20 კილომეტრში მდებარე პატარა ქალაქია, საიდანაც ქრისტიანული საქართველო დაიწყო. აქ იყო ძველი ქართლის სამეფოს დედაქალაქი, აქ მიიღო საქართველომ ქრისტიანობა მეოთხე საუკუნეში და დღეს აქ დგას ქვეყნის მთავარი სიწმინდეები. მცხეთის ისტორიული ძეგლები იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაშია. ეს თბილისიდან ნახევარდღიანი მოგზაურობისთვის იდეალური ადგილია.
ცოტა ისტორია
მცხეთა საუკუნეების განმავლობაში იბერიის (ქართლის) სამეფოს დედაქალაქი იყო, სანამ მეხუთე-მეექვსე საუკუნეებში დედაქალაქი თბილისში არ გადავიდა. გადმოცემით, სწორედ აქ მოაქცია წმინდა ნინომ ქრისტიანობაზე მეფე მირიანი და დედოფალი ნანა, მეოთხე საუკუნის დასაწყისში კი ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადდა. ქალაქი ორი მდინარის — არაგვისა და მტკვრის — შესართავთან დგას, ჯვრის მთიდან კი ეს ხედი საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პანორამაა.
სვეტიცხოვლის ტაძარი
სვეტიცხოველი მცხეთის მთავარი ტაძარი და საქართველოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ეკლესიაა. დღევანდელი შენობა მეთერთმეტე საუკუნეშია აგებული უფრო ადრეული ტაძრების ადგილას.
გადმოცემით, ტაძრის ქვეშ დაკრძალულია ქრისტეს კვართი, რომელიც იერუსალიმიდან მცხეთელმა ებრაელმა ელიოზმა ჩამოიტანა. მისი და სიდონია კვართის ხელში ჩაკიდებით გარდაიცვალა და მასთან ერთად დაკრძალეს. ამ ადგილას კედარი ამოიზარდა, რომლისგანაც შემდეგ პირველი ეკლესიის სვეტი გააკეთეს.
რა ვნახოთ შიგნით:
- სხვადასხვა ეპოქის ფრესკები;
- ქართველი მეფეების სამარხები;
- უფლის საფლავის ტაძრის მსგავსი პატარა სამლოცველო;
- ძველი წარწერები და ჩუქურთმები ფასადებზე.
ტაძარს ციხე-გალავანი აკრავს — ტერიტორია ძალიან ლამაზია, განსაკუთრებით დილის შუქზე.
ჯვრის მონასტერი
ჯვარი მეექვსე საუკუნის მონასტერია მცხეთის თავზე, მთის მწვერვალზე. გადმოცემით, წმინდა ნინომ აქ ხის ჯვარი აღმართა, მოგვიანებით კი ქვის ტაძარი ააშენეს. ჯვარი ადრეული შუა საუკუნეების ქართული არქიტექტურის ნიმუშად ითვლება, რომელმაც კავკასიის ბევრ ტაძარზე მოახდინა გავლენა.
აქ ასვლის მთავარი მიზეზი ხედია: სადამკვირვებლო მოედნიდან ჩანს, როგორ ერთვის მწვანე არაგვი მღვრიე მტკვარს მცხეთის ქვეშ, შორს კი მთებია. ეს პეიზაჟი ლერმონტოვმა პოემა „მწირში" აღწერა.
ჯვარი მდინარის მეორე ნაპირზეა, მცხეთის ცენტრიდან მანქანით დაახლოებით 10 წუთში. ფეხით ასვლა გრძელი და მოუხერხებელია, ამიტომ ტურისტები ტაქსით მიდიან.
სამთავროს მონასტერი
სამთავრო მცხეთის ცენტრში მოქმედი დედათა მონასტერია. აქ დაკრძალულია მეფე მირიანი და დედოფალი ნანა, საქართველოს პირველი ქრისტიანი მმართველები. ტერიტორიაზეა წმინდა ნინოს სახელთან დაკავშირებული პატარა ეკლესია და ღირსი მამა გაბრიელის საფლავი, რომელსაც მომლოცველები მთელი ქვეყნიდან სტუმრობენ.
კიდევ რა ვნახოთ
- ბებრისციხე — შუა საუკუნეების ციხის ნანგრევები ქალაქის განაპირას.
- ძველი ქუჩები სვეტიცხოვლის ირგვლივ სუვენირების მაღაზიებით, კაფეებითა და სახელოსნოებით.
- შიომღვიმის მონასტერი — მანქანით 30 წუთში, კლდოვან ხეობაში; კარგი დამატებაა მყუდრო ადგილების მოყვარულთათვის.
როგორ მივიდეთ თბილისიდან
- მარშრუტკა მეტრო დიდუბესთან მდებარე ავტოსადგურიდან, დაახლოებით 30 წუთი — ყველაზე იაფი ვარიანტი.
- ტაქსი აპლიკაციით თბილისის ცენტრიდან იაფია და 25–40 წუთს სჭირდება. მოსახერხებელია ტაქსის ჯვარზე შევლით შეკვეთა.
- ექსკურსია. მცხეთას ხშირად ჯვართან და ანანურთან ან ყაზბეგთან ერთად აერთიანებენ.
- მანქანით. გზა მარტივია, ტაძართან ავტოსადგომებია.
ჩაცმის წესები
მცხეთა ქართველებისთვის წმინდა ადგილია:
- ქალებმა თავი უნდა დაიფარონ და მუხლს ქვემოთ კაბა ან ქვედაბოლო ჩაიცვან; თავსაფრები და მოსასხამები შესასვლელში ხშირად გაიცემა;
- მამაკაცებმა — გრძელი შარვალი, ტაძარში უქუდოდ;
- მხრები ყველას დაფარული უნდა ჰქონდეს;
- ტაძარში ჩუმად ილაპარაკეთ და მსახურების დროს გადაღებამდე ნებართვა ითხოვეთ.
როდის წავიდეთ
მცხეთის მონახულება მთელი წელი შეიძლება. საუკეთესო დროა გაზაფხული და შემოდგომა; ზაფხულში დღისით ცხელა, ამიტომ დილით მოდით. 14 ოქტომბერს მცხეთაში სვეტიცხოვლობას აღნიშნავენ — ქალაქში ათასობით ადამიანი ჩადის, ტარდება წირვა და ბაზრობები. ძალიან ატმოსფერულია, მაგრამ ხალხმრავალი.
სად ვისადილოთ
ტაძრის ირგვლივ ბევრი რესტორანია ტერასებით. გასინჯეთ ლობიანი, ხაჭაპური და ადგილობრივი ღვინო. ფასები თბილისზე ოდნავ მაღალია, მაგრამ გონივრული.
რამდენი დრო სჭირდება
- სვეტიცხოველი და ცენტრი — 1,5–2 საათი;
- ჯვარი — 45 წუთი გზით;
- სამთავრო — 30–40 წუთი.
სულ ნახევარი დღე. შიომღვიმისა ან სადილის დამატებით — მთელი დღე.
მოკლედ
მცხეთა სიტყვასიტყვით საქართველოს დასაწყისია. ადით ჯვარზე შესართავის საუკეთესო ხედისთვის, შედით სვეტიცხოველში, შეიარეთ სამთავროში და ისადილეთ ძველი ქალაქის ტერასაზე — ყველაფერი თბილისიდან ნახევარ საათში.
