ტურისტების უმეტესობა ბათუმში ზღვისთვის ჩამოდის და მხოლოდ ცნობილი აჭარული ხაჭაპურის გასინჯვით მიემგზავრება. სამწუხაროა: აჭარას საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე თავისებური სამზარეულო აქვს. აქ ერთმანეთს შეხვდა მთის მწყემსური ტრადიციები, შავი ზღვის თევზი, სუბტროპიკული ხილი და მეზობელი თურქეთის გავლენა.
ორი აჭარა: ზღვა და მთა
ზღვისპირა აჭარა — ბათუმი, ქობულეთი, გონიო, სარფი — თევზით, ხილითა და ჩაით ცხოვრობს. მთიანი აჭარა — ქედა, შუახევი, ხულო — საძოვრები, კარაქი, ყველი და თაფლია. ამიტომ ბევრი აჭარული კერძი ძალიან ნოყიერი და კარაქიანია: ისინი მთაში მძიმე შრომისთვის იყო გათვლილი.
აჭარული ხაჭაპური
აჭარის ყველაზე ცნობილი „ექსპორტი" — ნავისებური ხაჭაპური ყველით, გულითა და კარაქით. ბათუმში ყველა კაფეში აცხობენ, სხვადასხვა ზომისას. აურიეთ გული ყველსა და კარაქს, მოგლიჯეთ კიდეები და ჩააწეთ. ადგილობრივები ამბობენ, რომ ნამდვილ აჭარულს ხრაშუნა კიდეები და რბილი შუაგული უნდა ჰქონდეს.
ბორანო
ბორანო მთის აჭარული კერძია: სულგუნს ან შინაურ ყველს ბევრ ერბოში ადნობენ, ზოგჯერ სიმინდის ფქვილით. გამოდის გაწელილი, ძალიან ნოყიერი მასა, რომელსაც პურთან ან მჭადთან ერთად ჭამენ. ერთი პორცია მთელი დღის ენერგიაა, ამიტომ ჯობია გაიყოთ.
სინორი
სინორი — ცომის თხელი რულეტები, რომლებსაც აცხობენ, შემდეგ გადნობილ კარაქს ასხამენ და ნაზ ნადუღთან ერთად მიირთმევენ. მთიანი აჭარის სადღესასწაულო კერძია — რბილი, ნაღებიანი და ქართულ სამზარეულოში სხვა არაფრის მსგავსი.
ჩირბული — აჭარული საუზმე
ჩირბული — კვერცხი პომიდვრით, ხახვით, კაკლითა და მწვანილით, ზოგჯერ ცხარე წიწაკით. აჭარაში ტრადიციული საუზმეა და დილით ხაჭაპურის კარგი ალტერნატივა.
აჩმა
მოხარშული ცომის ფურცლების ფენოვანი კერძი ყველითა და კარაქით, ლაზანიის მსგავსი. ბათუმის საცხობებში წონით იყიდება — სანაპიროზე წასაღებად შესანიშნავია.
შავი ზღვის თევზი
ბათუმი თევზისთვის საქართველოს საუკეთესო ქალაქია. გასინჯეთ:
- ბარაბულკა — პატარა წითელი თევზი, მთლიანად შემწვარი;
- ქაფშია — შავი ზღვის ანჩოუსი, სეზონი ზამთარშია; წვავენ ან სიმინდის ფქვილით აცხობენ;
- სტავრიდა, ლუფარი, კალკანი — სეზონის მიხედვით;
- კალმახი მთის მდინარეებიდან.
ბათუმში არის თევზის ბაზარი, სადაც ახალ თევზს ირჩევთ, ახლომდებარე რესტორანი კი მცირე საფასურად მოგიმზადებთ.
ფახლავა და ტკბილეული
აჭარული ფახლავა — მრავალფენიანი ტკბილეული კაკლითა და სიროფით ან თაფლით, თურქული ბაქლავის ნათესავი. იყიდება ბათუმის საკონდიტროებში.
ხილი და ჩაი
აჭარა სუბტროპიკებია. აქ იზრდება:
- მანდარინი — სეზონი ნოემბრიდან იანვრამდე, ბაზრებსა და გზისპირას ყუთებით იყიდება;
- ფეიხოა — შემოდგომაზე, დამახასიათებელი არომატით; მისგან მურაბას ხარშავენ;
- ხურმა, კივი, ციტრუსები, ლეღვი.
ბათუმისა და ქობულეთის ირგვლივ ბორცვებზე ჩაის პლანტაციებია — შეგიძლიათ ერთ-ერთი მოინახულოთ და ადგილობრივი ჩაი გასინჯოთ.
მთის თაფლი და ყველი
ხულოში, შუახევსა და ქედაში მეფუტკრეები სქელ, სურნელოვან მთის თაფლს ყიდიან, ასევე შინაურ ყველსა და კარაქს. თუ მთიან აჭარაში, ჩანჩქერებთან ან გოდერძის უღელტეხილზე წახვალთ, სოფლის რესტორანში ისადილეთ.
აჭარის ღვინო
აჭარა ყველაზე ცნობილი ღვინის რეგიონი არ არის, მაგრამ აქ ადგილობრივ ჯიშებს აცოცხლებენ, მაგალითად ჩხავერს, რომლისგანაც მსუბუქ ვარდისფერ და წითელ ღვინოს აყენებენ. ქედის მხარეში ღვინის ფესტივალები იმართება და მცირე მარნებია ღია დეგუსტაციებისთვის.
სად ვჭამოთ ბათუმში
- ძველი ქალაქი — ბევრი აჭარული რესტორანი, მაგრამ ტურისტული ფასებით.
- სანაპიროდან მოშორებული უბნები — ნაკლები ტურისტი, მეტი ადგილობრივი და სამართლიანი ფასები.
- თევზის ბაზარი — ახალი თევზისთვის.
- საცხობები — აჩმის, ფახლავისა და საუზმის ხაჭაპურისთვის.
რა წავიღოთ აჭარიდან
- ადგილობრივი პლანტაციების ჩაი;
- ფეიხოას ან მანდარინის მურაბა;
- მთის თაფლი;
- ფახლავა ყუთში;
- ჩურჩხელა და ჩირი ბაზრიდან.
როდის ჩავიდეთ გასტრონომიული მიზნით
ზაფხულში ბათუმი ზღვითა და თევზით იზიდავს, შემოდგომაზე — ფეიხოათი და ღვინის ფესტივალებით მთიან აჭარაში, ზამთარში კი მანდარინითა და ქაფშიით. თუ საჭმელი თქვენთვის მთავარია, საუკეთესო დროა ოქტომბერი და ნოემბერი: ზღვა ჯერ კიდევ თბილია, ფასები დაბალია, ბაზრები კი სავსეა.
მოკლედ
ბათუმში მხოლოდ აჭარულით ნუ შემოიფარგლებით: გასინჯეთ მთის ბორანო და სინორი, საუზმეზე ჩირბული, ახალი შავი ზღვის თევზი და დესერტად ფახლავა. ხოლო თუ ზამთარში ჩამოხვალთ — მანდარინის ყუთი პირდაპირ გზისპირას იყიდეთ.
